منوی بالا را از قسمت نمایش -> فهرست انتخاب کنید

ناباروری چیست؟

یکی از بزرگترین آرزوهای هر زن و مردی در زندگی، تجربه احساس لذت بخش مادر و پدر شدن است. بسیاری از زنان و مردان با این فکر و احساس که هر زمان که بخواهند، می‌توانند بچه دار شوند، ازدواج کرده و پا به زندگی مشترک می‌گذارند، اما همواره همه چیز طبق برنامه پیش نمی‌رود و برخی افراد در رسیدن به این آرزوی شیرین دچار مشکل می‌شوند. مطمئنأ درست به همان اندازه که تصور بارداری و در آغوش گرفتن فرزند دوست داشتنی است، تصور بچه دار نشدن و ناباروری نیز می‌تواند، نگران کننده و حتی ترسناک باشد. ترس از بچه دار نشدن به حدی زیاد است که بسیاری از زوج‌های جوان، بعد از چند بار تلاش ناموفق برای بارداری، برچسب ناباروری به خود زده و امیدشان را از دست می‌دهند. در حالی که در حالت طبیعی و بدون وجود هیچ گونه اختلالی، ۷۳ تا ۸۰ درصد زوج‌ها بعد از شش ماه و ۸۵ تا ۹۰ درصد آن¬ها هم بعد از ۱۲ ماه نزدیکی منظم و بدون استفاده از روش‌های پیشگیری، به بارداری دست پیدا می‌کنند چرا که احتمال بارداری در هر سیکل طبیعی ماهیانه تنها بین ۱۵ تا ۲۰درصد است. بنابراین فرآیند دست¬یابی به بارداری می‌تواند کمی زمان بر باشد.

بر اساس جدیدترین تعریف جامعه پزشکان باروری آمریکا ناباروری یک بیماری می باشد. اگر شما هم با وجود تلاش‌های مکرر هنوز موفق به بارداری نشده‌اید و این نگرانی به سراغتان آمده است که نکند نتوانید بچه دار شوید، لازم است بدانید که بر طبق آمار، در تمام دنیا تنها ۱۰ تا ۱۵ درصد از زوج‌های در سنین باروری از ناباروری رنج می‌برند. از نظر پزشکان تنها زمانی که زوجین بعد از یک سال نزدیکی منظم و بدون استفاده از روش‌های پیشگیری، باردار نشوند، تشخیص ناباروری قطعی می‌شود. البته این بازه زمانی برای خانم‌های با سن بیش از ۳۵ سال، شش ماه در نظر گرفته می‌شود.برخلاف باورهای خرافی و رایج قدیمی‌‌که در آن معمولاً تنها زنان را مسئول بچه‌دار نشدن و ناباروری می‌دانستند، ناباروری می‌تواند حاصل اختلال در یکی از زوجین (چه زن و چه مرد)، هر دوی آن‌ها و یا ترکیبی از عواملی باشد که از باردار شدن یا ادامه یافتن بارداری جلوگیری می‌کنند. این مشکل می‌تواند هم افرادی را که هیچ سابقه‌ای از بارداری ندارند (نازایی اولیه) و هم افرادی را که سابقه بارداری و حتی فرزند دارند (نازایی ثانویه) درگیر نماید.باروری توانایی افراد در به دنیا آوردن فرزند بعد از رابطه جنسی می باشد. این توانایی شامل تولید اسپرم سالم و قابل قبول در مرد و تولید تخمک سالم در زن می باشد که به دنبال آن طی یک رابطه جنسی، فرآیند بارور نمودن تخمک، ایجاد سلول تخم، تشکیل جنین در دستگاه تناسلی زن و در نهایت تولد فرزند به وقوع می‌پیوندد.
در واقع علامت اصلی ناباروری همان باردار نشدن است و ممکن است شما علاوه بر این علامت هیچ گونه نشانه یا علائم دیگری را مشاهده نکنید.
ناباروری و نازایی از جمله مشکلاتی است که این روزها گریبان بسیاری از زوجهای جوان را در سراسر جهان گرفته است. ناباروریهایی که ناشی از ابتلا به بیماری، زندگی در شرایط پراسترس و تنش، مصرف غذاها و داروهای شیمیایی و ناسالم و فعالیت در محیطهای صنعتی و آلوده است. اگرچه به باور متخصصان و پزشکان این حوزه، امروز با وجود شیوههای درمان نازایی و ناباروری متعددی که در جهان و کشور ما ایران وجود دارد، دیگر هیچ زوج جوانی نباید نگران مشکلات و اختلالات ناباروری و نازایی باشد اما با وجود این، هستند زوجهایی که به دلیل نداشتن توان مالی برای تامین هزینههای درمان یا نپذیرفتن شیوهها و شرایط درمان ناباروری و نازایی مانند استفاده از تخمک یا لقاح اهدایی امکان باروری را برای همیشه از دست میدهند.

 

علایم و نشانه های ناباروری

علائم ناباروری به علل ناباروری بستگی دارد. بسیاری از شرایط پزشکی و سلامتی می توانند باردار شدن را دشوار کنند. البته در برخی موارد هیچگونه علت مشخصی برای ناباروری فرد تشخیص داده نمی شود.

علائم ناباروری در زنان چه چیزهایی هستند؟
در زنان، تغییر در دوره قاعدگی و تخمک گذاری می تواند نشانه ای از یک بیماری باشد که با ناباروری فرد نیز ارتباط داشته باشد. علائم آن می تواند شامل موارد زیر باشد:
دوره های قاعدگی غیر طبیعی. خونریزی های شدیدتر یا خفیف تر از حد معمول.
دوره های قاعدگی نامنظم. تعداد روز های هر دوره با هم متفاوت است.
عدم قاعدگی. شما به طور کلی پریود نمی شوید و یا اینکه پریود شدن شما به طور ناگهانی متوقف می شود.
قاعدگی دردناک. ممکن است شما در هنگام قاعدگی در پشت، لگن و شکم خود احساس درد داشته باشید.
در برخی موارد ناباروری زنان به یک مشکل هورمونی مربوط می شود. در این مورد علائم می توانند شامل موارد زیر باشند:
مشکلات پوستی از جمله آکنه
تغییر در توانایی و یا میل جنسی
رشد موهای تیره پشت لب ها، قفسه سینه و چانه
ریزش مو و یا نازک شدن آنها
افزایش وزن
سایر علائم ناباروری در زنان عبارتند از:
ترشحات شیری رنگ از نوک پستان ها بدون اینکه شما در مرحله شیردهی باشید.
درد در هنگام رابطه جنسی

علائم ناباروری در مردان چه چیزهایی هستند؟
علائم ناباروری در مردان می تواند مبهم باشد. ممکن است این علائم تا زمانی که مرد برای بارداری اقدام نکند تشخیص داده نشوند.
علائم ناباروری در مردان به علت ناباروری آنها بستگی دارد. آنها می توانند شامل موارد زیر باشند:
تغییر در رشد موها
تغییر در میل جنسی
درد یا وجود ورم یا توده در بیضه ها
اختلال نعوظ و یا انزال
کوچک بودن بیضه ها

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر شما زیر ۳۵ سال سن دارید و برای یک سال و به صورت مداوم برای بارداری تلاش کرده اید و ناموفق بوده اید به پزشک مراجعه کنید. زنان بالای ۳۵ سال باید بعد از ۶ ماه تلاش به پزشک مراجعه کنند.
آزمایش خون، ادرار و تصویربرداری می تواند برای تشخیص علت ناباروری شما به پزشک کمک کند.
در مردان آزمایش اسپرم به عمل می آید که در آن تعداد اسپرم ها و سلامت آنها مورد بررسی قرار می گیرد.
ممکن است پزشک شما را به یک متخصص غدد تناسلی ارجاع دهد. متخصص غدد تناسلی در ابتدا سوالاتی در مورد سابقه پزشکی و همچنین علائم ناباروری شما خواهد پرسید.
قبل از مراجعه به پزشک سعی کنید موارد زیر را در ذهن داشته باشید:
تمام داروهایی که مصرف می کنید از جمله داروهایی که پزشک برای شما تجویز کرده است، ویتامین ها، مواد معدنی و مکمل ها و همچنین هر نوع داروی بدون نسخه دیگری که مصرف می کنید.
هر چند وقت یک بار برای باردار شدن تلاش می کنید؟ چه مدت است برای بارداری اقدام کرده اید؟ آخرین باری که اقدام کرده اید کی بوده است؟
تغییرات و علائمی که در بدن شما رخ داده است و شما متوجه آنها شده اید.
سابقه هر گونه عمل جراحی و یا اقدامات درمانی، به ویژه اگر به سیستم تناسلی شما مربوط می شود.
سابقه شیمی درمانی و یا رادیودرمانی
میزان مصرف سیگار، الکل یا مواد مخدر (در صورت مصرف)
هر گونه سابقه بیماری های مقاربتی
هر گونه اختلال ژنتیکی یا بیماری مزمن مانند دیابت و یا بیماری های تیروئید در خود شما و یا خانواده تان
و در آخر اینکه بدن خودتان را زیر نظر داشته باشید و در صورت مشاهده هر گونه تغییر یا علائمی به پزشک خود اطلاع دهید. تشخیص به موقع مشکل ناباروری می تواند شانس درمان و در نتیجه باردار شدن را افزایش دهد.

 

دلایل ناباروری

عوامل دخیل در باروری
برای بارور شدن عوامل زیادی دخیل است، ازجمله تولید نطفه، مسیر عبور نطفه، رسیدن به مقصد خاص، ترکیب دو گامت با هم، بستر رشد نطفه، محیط قرار‌گیری جنین و …. که همه این عوامل دست به دست هم می‌دهند تا باروری موفق اتفاق بیفتد. هرکدام از این مراحل دچار نقص باشد (چه در خانم و چه در آقا) سبب ناباروری می‌شود.
وقتی می‌گوییم ناباروری، یعنی زوج نابارور؛ بنابراین برای تعیین عوامل ناباروری یک زوج، در درجه اول باید از آنها شرح حال کامل بگیریم. پس از آن معاینه و مرحله بعدی هم انجام برخی آزمایشات تشخیصی است. بنابراین تشخیص درست و به‌موقع علت ناباروری بسیار مهم و یکی از گام‌های اساسی درمان است.

سن، مهم‌ترین مولفه است
مهم‌ترین مساله در یک زوج نابارور سن و سال، خصوصا سن زن است. قدرت باروری خانم‌ها محدود بوده و به‌طور میانگین از ۱۴ تا ۴۴ سالگی به طول می‌انجامد. بعد از ۳۵ سالگی تعداد تخمک‌های یک خانم به مقدار زیادی کاهش می‌یابد و همین موضوع سبب کم شدن قدرت باروری می‌شود.

علل مردانه (۴۰درصد)

۱- اسپرم‌های نامناسب: ممکن است تعداد اسپرم‌ها کافی نباشد، یعنی بدن مرد اسپرم‌های کافی برای تولیدمثل تولید نمی‌کند یا ممکن است تحرک اسپرم‌ها کم باشد، یعنی اسپرم تولید می‌شود اما این اسپرم‌های تولیدشده تحرک کافی برای رسیدن به تخمک را ندارند. گاهی هم ممکن است اسپرم‌ها کیفیت مطلوبی نداشته باشند و ناقص تولید شوند. تغذیه، الکل، دخانیات و… همه می‌توانند در ساختمان نطفه و آسیب به آن تاثیرگذار باشند. بنابراین اسپرم‌ها به لحاظ تعداد، تحرک، کیفیت و محتوای ژنتیکی و. . . باید در وضعیت مطلوبی باشند. مسائل زیادی می‌توانند اینها را تحت تاثیر قرار دهند.

۲- نقص بیضه‌ها: ممکن است بیضه‌ها که مسئولیت ساخت اسپرم‌ها را برعهده دارند به دلایل گوناگون آسیب دیده باشند. دلایلی مثل آسیب، ضربه، نقص‌های ژنتیکی و. . . می‌تواند سبب نقص بیضه‌ها شود. ممکن است فردی به‌طور مادرزادی بیضه نداشته باشد یا گاهی در مردان دیده شده که بیضه‌ها در دوران جنینی در داخل شکم تشکیل شده‌اند که اگر نهان بیضگی به‌موقع تشخیص داده نشود، ممکن است بافت بیضه به دلیل حرارت داخل شکم از بین رفته و سبب ناباروری مردانه شود. گاهی هم شغل آقایان، کار با مواد شیمیایی یا حرارت زیاد سبب آسیب بیضه‌ها می‌شود.

۳- نقص مجرای عبور اسپرم: اسپرم‌های تولیدشده، باید بتوانند خود را به تخمک برسانند تا عمل لقاح صورت گیرد. هر نقص یا انسدادی که در این مجرا وجود داشته باشد، می‌تواند ناباروری ایجاد کند. عفونت‌های مختلف، ضربه یا جراحت، وازکتومی و. . . همگی می‌توانند از دلایل بسته شدن مجرای عبور اسپرم‌ها شوند.

۴- واریکوسل: یکی از عوامل دیگر ناباروری مردانه واریکوسل (بزرگ شدن رگ‌های بیضه و به نوعی واریس بیضه‌ها) است. واریکوسل می‌تواند سبب بالا رفتن حرارت بیضه‌ها و آسیب اسپرم‌ها شود.

۵- بیماری‌ها و اختلالات هورمونی: هرنوع اختلال یا بیماری مربوط به هورمون‌ها می‌تواند سبب نقص‌های مختلف و ناباروری در آقایان شود. درحقیقت هورمون‌ها به دلیل اهمیتی که دارند باید در وضعیت تعادل باشند و هرنوع اختلال در هورمون‌ها می‌تواند نقص‌های مختلفی ایجاد کند.

علل زنانه (۴۰درصد)

۱- اختلال در تخمک گذاری: یکی از شایع‌ترین علل ناباروری زنانه، اختلال در تخمک‌گذاری است که می‌تواند به دلایل گوناگونی اتفاق بیفتد. معمولا زنانی که کیست تخمدان یا نارسایی یا از کارافتادگی زودرس تخمدان دارند به این مشکل مبتلا می‌شوند. دلایل دیگری نظیر استرس، تغذیه نامناسب، علل ژنتیکی یا مادرزادی، بیماری‌ها یا داروهای مصرفی و. . . هم در این امر دخیل هستند که سبب می‌شوند تخمک تولید نشود یا تخمک مناسبی ساخته نشود که هر دو در دسته اختلال تخمک‌گذاری قرار می‌گیرند.

۲- اختلال در مسیر عبور تخمک : از آنجا که تخمدان در لگن قرار دارد، تخمک ساخته شده در تخمدان باید از لوله‌های فالوپ عبور کرده و به رحم برسد تا باروری صورت گیرد. گاهی تخمک ساخته می‌شود اما به دلیل بسته بودن لوله‌های فالوپ این تخمک‌ها نمی‌توانند به رحم برسند و بارداری انجام شود. بسته بودن لوله‌های فالوپ به دلایلی مثل عفونت، چسبندگی‌های ناشی از اعمال جراحی، بستن عمدی لوله‌ها (کسی که فرزند دارد و برای جلوگیری از بارداری لوله‌های خود را بسته و الان خواهان بارداری است)، نقص‌های مادرزادی که در ساختار لوله‌ها وجود دارد و. . . ممکن است اتفاق بیفتد.

۳- نقص‌های رحمی: در مواردی ممکن است رحم به لحاظ ساختاری مشکل داشته باشد و درحقیقت به دلایل مختلف ساخت کاملی نداشته باشد یا اینکه به دلیل سقط‌های مکرر یا کورتاژ بافت رحم تخریب شده یا حتی بافت اضافه به وجود آمده باشد. همه اینها سبب می‌شود نطفه داخل رحم جایگزین نشود و ناباروری ایجاد شود. گاهی حتی ممکن است به دلایل مادرزادی رحم وجود نداشته یا به دلیل بیماری از بدن خارج شده باشد.

۴- اختلال در دهانه رحم : عفونت، تومور، علل ژنتیکی و. . . ممکن است سبب بسته شدن مجرای رحم شده و اسپرم‌ها نتوانند خود را به رحم برسانند و بارداری ایجاد کنند.

۵- پس زدن اسپرم: گاهی همه موارد گفته شده سالم است و مشکلی وجود ندارد، یعنی تخمک‌ها مناسب است، رحم و لوله‌ها هم سالم است اما بدن خانم اسپرم‌های آقا را پس می‌زند و علیه اسپرم‌ها آنتی بادی ترشح کرده و اسپرم‌ها را از بین می‌برد. در این موارد بدن خانم اجازه نمی‌دهد اسپرم فعالیت خود را انجام دهد و آن را نابود می‌کند.

۶- اختلالات هورمونی: یکی دیگر از دلایل ناباروری در زنان اختلال در هورمون‌های بدن است. کم‌کاری تیروئید ازجمله بیماری‌هایی است که در خانم‌های نابارور بسیار شایع است و حتما باید به آن توجه داشت.

۷- چاقی یا لاغری بیش از حد: در خیلی از موارد به بیماران گفته می‌شود وزن خود را در وضعیت نرمال و مطلوب نگه دارند و از رژیم‌های غیرتخصصی دوری کنند. بسیاری از خانم‌ها ممکن است به دلیل زیبایی یا بیماری‌های مختلف لاغری بیش از حد داشته باشند که این مورد نیز به نوبه خود می‌تواند سبب اختلالات مختلف در بدن و ناباروری شود. مساله چاقی یا لاغری بیش از حد هم در آقایان و هم در خانم‌ها ممکن است سبب ناباروری شود.

علل زنانه- مردانه (۱۰درصد)
این دلیل بین خانم‌ها و آقایان مشترک است و ممکن است در هر دو وجود داشته باشد. یعنی در برخی موارد هم خانم و هم آقا مشکل دارند. گاهی هم به دلیل نقص‌ها یا اختلالات کروموزومی نقص‌هایی در بیضه‌ها یا اسپرم‌های تولیدی وجود دارد. همین موضوع در خانم‌ها می‌تواند سبب نقص یا عدم تخمدان یا تولید تخمک‌های نامطلوب شود. درحقیقت این دلیل را می‌توان در دسته علت‌های مردانه یا زنانه هم گنجاند.

علل ناشناخته (۱۰درصد)
گاهی ناباروری به دلایل ناشناخته صورت می‌گیرد، یعنی همه عوامل لازم برای باروری هم در خانم و هم در آقا، سالم است اما ناباروری وجود دارد. درحقیقت زمانی که در بررسی‌ها دلیل مشخصی برای ناباروری به دست نیاید، گفته می‌شود ناباروری با دلایل ناشناخته است که این مورد هم حتما باید درمان شود. اینطور نیست که چون دلیل مشخصی وجود ندارد، درمانی هم وجود نداشته باشد و درمان‌ها برای این مورد هم انجام می‌شوند.

 

روشهای درمانی ناباروی کدامند؟

متناسب با دلایل و علتهای مختلفی که برای ابتلا به ناباروری و نازایی در مردان و زنان وجود دارد، شیوه‌های مختلفی برای درمان نازایی و ناباروری وجود دارد که متناسب با علت بیماری توسط متخصص به بیماران توصیه میشود.

تحریک تخمکگذاری
ساده ترین مشکلات ناباروری که قابل درمان هستند اشکالات تخمک گذاری اند. خانم هایی که تخمک گذاری موفق ندارند، مبتلا به تخمدان پلی کیستیک هستند و تخمدان های کم کار دارند و… اگر مشکل دیگری نداشته باشند با استفاده از داروهای خاص تخمدان شان فعال می شود و چند تخمک آزاد می‌شود.
در این شرایط معمولا پاسخ مثبت دریافت می کنیم. اگر دارو ها اثربخش نباشند، بررسی های پیشرفته تر آغاز می شود مثلا عکس رنگی از رحم، بررسی رحم و دهانه رحم و ضایعات داخل آن و لوله ها لازم است.
در صورتی که تنگی یا چسبندگی لوله رحم مشاهده شود، با هیستروسکوپی مشکل برطرف می شود و ضایعات داخل رحم و پلیپ ها و چسبندگی ها را می توان با کمک دوربین داخل رحم دید و درمان کرد. در صورتی که چسبندگی شدید یا انسداد در لوله های رحمی وجود داشته باشد کار سخت تر می شود.
البته اگر چسبندگی یک طرفه باشد خانم می تواند با لوله سالم دیگر باردار شود اما اگر هر دو لوله کاملا بسته باشند، درمان نازایی سخت می‎شود و این خانم ها باید تحت عمل IVF قرار بگیرند.

میکرواینجکشن

در شیوه میکرواینجکشن که یک شیوه تخصصی و موثر برای درمان ناباروری با علت مردانه است، پیش از هر چیز تخمدانها توسط داروهای محرک تخمکگذاری تحریک میشود و پس از آماده‌سازی تخمکها یک اسپرم در شرایط آزمایشگاهی خاص به داخل تخمک تزریق میشود و تقریبا پس از ۴۸ ساعت جنین‌های تقسیم شده و مناسب به داخل رحم زن انتقال داده میشود.

IVF (لقاح خارج از رحمی)

که از آن با عنوان لقاح خارج رحمی یاد میشود، یکی از شیوههایی است که برای درمان نازایی مورد استفاده قرار میگیرد. در این شیوه لقاح خارج رحمی یا باروری در محیط آزمایشگاه انجام میشود. این روش در شرایطی که لولههای رحمی آسیبدیده باشند یا اختلال در عملکرد آنها مشاهده شود از سوی متخصص به بیمار توصیه می‌شود. این شیوه نه تنها در مورد زنان مبتلا به مشکلات و اختلالات تخمدانی بلکه در برخی موارد درباره ناباروریها با علت مردانه نیز به زوج‌ها توصیه میشود.

IUI ( تلقیح درون رحمی)

در شیوه درمانی IUI اسپرمهای فعال پس از جداسازی و آمادهسازی به شکل مصنوعی همزمان با تحریک تخمکگذاری به رحم هدایت میشوند. در این شیوه از آنجا که تحریک تخمکگذاری با سونوگرافیهای متعدد در روزهای متوالی یا با اندازهگیری هورمونهای جنسی موجود در ادرار مشخص میشود و متناسب و همزمان با ورود اسپرم این اتفاق انجام میشود، بنابراین احتمال بارداری و باروری زیاد است.

روشهای جایگزین برای درمان ناباروی

گاهی پیش میآید که زوجها پس از بررسیهای مختلف و تجربه روشهای درمانی متعدد به این نتیجه میرسند که باید از شیوههای جایگزینی برای درمان ناباروری و نازایی از قبیل استفاده از تخمک، جنین اهدایی یا رحم جایگزین استفاده کنند. در این شرایط در صورت احراز ضرورت درمان به روش جایگزین مرکز درمانی برای انتخاب اهداکنندگان و دریافتکنندگان شرایطی را در نظر میگیرد که در صورت برآورده شدن آنها مشاوره نهایی برای انجام کار با متخصصان رشته‌های مختلف زنان زایمان، جنین شناسی، آندرولوژی، غدد، داخلی، ژنتیک، عفونی و روانپزشکی انجام می‌گیرد.

درباره نویسنده

مطالب مرتبط

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *